Εισαγωγή στο neo-noir

Posted: 24 Ιουλίου, 2019 in Όλα τα Κείμενα, Περί Κινηματογράφου

fhd974CHN_John_Huston_003

του Βασίλη Μπελούτσου

Ο ορισμός ενός είδους και η επακόλουθη κατάταξη έργων τέχνης σε αυτό είναι συχνά μια περίπλοκη υπόθεση. Αυτό είναι αποτέλεσμα του γεγονότος ότι πολλά έργα προηγούνται του όρου που τους δόθηκε αναδρομικά. Οι ίδιοι οι καλλιτέχνες δεν είχαν υπ’ όψιν τους ότι ακολουθούσαν κάποια κοινά μοτίβα, τα οποία παρατηρήθηκαν αργότερα και αποτέλεσαν τις προϋποθέσεις για τον ορισμό. Μια τέτοια περίπτωση είναι και το είδος του neo-noir. Μπορεί κανείς να ακούσει τον όρο να δίνεται σε οποιαδήποτε εγκληματική ταινία με τραχιά και σκοτεινή αισθητική, που ασχολείται ως ένα βαθμό με κάποια πτυχή κοινωνικής ηθικής.

Ένα χαρακτηριστικό που ξεχωρίζει το neo-noir από το κλασικό noir είναι ότι η εστίαση μεταφέρεται συνήθως από την προσωπική ηθική, την ταυτότητα (κατ’ εξοχήν ενός άνδρα) και την ψυχολογία του ατόμου, στην κοινωνία, στους θεσμούς της εξουσίας και στη συνολική ηθική. Αν σκεφτεί κανείς ότι το είδος βρίσκει τα πατήματα του στις ΗΠΑ του ψυχρού πολέμου, στην οποία οι έννοιες του καλού και του κακού έχουν αρχίσει να μπερδεύονται, η εξέλιξη του είδους είναι λογική. Ένας ακόμα λόγος που επιτρέπει σε αυτές τις ταινίες να είναι πιο ελαστικές στην αντιμετώπιση της θεματικής τους είναι η κατάργηση του Κώδικα Hays, μία λίστα κανόνων οι οποίοι όριζαν τι μπορεί να απεικονίζει και τι πρέπει να αποφύγει μια ταινία μεγάλης παραγωγής στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ο κώδικας αυτός εφαρμόστηκε από το 1930 μέχρι το 1968, όπου και αρχίζει να εμφανίζεται το neo-noir. Αυτό επιτρέπει στο neo-noir όχι μόνο να διαφοροποιηθεί από το προηγηθέν είδος σε περιεχόμενο, αλλά και να ασκήσει κριτική στην πλαστότητα και στην ωραιοποίηση της αμερικάνικης ζωής που πουλούσε το Hollywood.

 

Στις επόμενες δεκαετίες το είδος άρχισε να ανοίγει ακόμα περισσότερο (μια τάση που δεν είναι αποκλειστική στο neo-noir), σε σημείο που διαφορετικά είδη μπορούν να αναμειχθούν, όπως το Fargo των αδερφών Coen αναμειγνύει κωμωδία με neo-noir, αλλά παραμένει ταινία του είδους. Σκοπός μου δεν είναι να καταθέσω ποιός είναι ο ακριβής ορισμός ή ποιες ταινίες ανήκουν σε αυτόν, αλλά να προσφέρω μια λίστα από ταινίες που θεωρώ ότι είναι μια καλή εισαγωγή στο είδος.

Chinatown

Το Chinatown (1974) του Roman Polanski ανήκει στο πρώτο κύμα του neo-noir. Θα μπορούσε να παρατηρήσει κανείς ότι εκτός από το γεγονός πως η ταινία δε μοιράζεται την ασπρόμαυρη εικόνα του noir, στην εισαγωγή της δε διαφέρει ιδιαίτερα από κάποια ταινία του κλασικού είδους. Πράγματι, από την τοποθέτηση της ταινίας ως τον πρωταγωνιστή, δε φαίνεται να προσεγγίζει τη θεματική της με ξεχωριστό τρόπο. Η διαφοροποίηση έρχεται όμως αργότερα, στη μορφή των ανταγωνιστών. Αντί για μαφιόζους, εγκληματίες του υποκόσμου, οι υπαίτιοι του κακού είναι άνθρωποι του συστήματος, επιχειρηματίες και γραφειοκράτες. Η εγκληματικότητα φαίνεται να υπονοείται πως δεν είναι η απόκλιση από το καθεστώς, αλλά το καθεστώς το ίδιο. Μια ακόμα τεράστια διαφορά παρατηρείται και στον πρωταγωνιστή, ο οποίος παρά τη φαινομενική αυτοπεποίθηση που μοιράζεται με ήρωες του κλασικού noir, καθ’ όλη τη διάρκεια της ταινίας  ξεγελιέται συνεχώς από τους ανταγωνιστές και τελικά, είναι ο ηττημένος της ιστορίας.

MV5BMzI1MzM0MzMtMzA5ZC00YzNmLTgwN2QtOWI4OGQyNDdkYTIwXkEyXkFqcGdeQXVyMjUyNDk2ODc@._V1_

Αδερφοί Coen

Δύο απ’ τους πιο ενδιαφέροντες σεναριογράφους-σκηνοθέτες των ΗΠΑ, οι αδερφοί Coen, έχουν ασχοληθεί με μια πληθώρα ειδών, ενώ αξιοσημείωτα έχουν καταφέρει με έναν πολύ αυθεντικό τρόπο να αναμείξουν αυτά τα είδη. Η δύναμη του βρίσκεται κατ’ εξοχήν στην κωμωδία και ακόμα και στις πιο σκοτεινές από τις ταινίες τους, αυτό είναι εμφανές. Το κινηματογραφικό ντεμπούτο τους είναι το neo-noir Blood Simple (1984) αλλά η ενασχόληση τους με το είδος δε σταματάει εκεί. Συνεχίζουν με το Fargo (1996), στο οποίο αντικαθιστούν τη γεμάτη έγκλημα πόλη με την ήρεμη και βαρετή επαρχία, και τον κυνικό, σκληρό πρωταγωνιστή με έναν θερμό και αισιόδοξο άνθρωπο. Ίσως η πιο neo-noir ταινία τους, τόσο στιλιστικά όσο και στην πλοκή της είναι το The Man Who Wasn’t There (2001), ενώ το The Big Lebowski (1998) παρά την ξεκάθαρη φύση του ως κωμωδία μπορεί να διαβαστεί ως μια neo-noir ιστορία, με έναν πρωταγωνιστή που απλώς έτυχε να βρεθεί στη μέση των εγκληματικών δρώμενων.

Προτεινόμενη Φιλμογραφία

Η λίστα είναι πραγματικά μεγάλη και ποικίλη, ενώ πολλοί σκηνοθέτες έχουν με κάποιο τρόπο αγγίξει το είδος. Παρακάτω παραθέτω μια λίστα από μερικές που προσωπικά θεωρώ ότι αποτελούν μια καλή εισαγωγή σε συνδυασμό με τις προαναφερθείσες:

Serpico (1973)

True Confessions (1981)

Blade Runner (1982)

Blue Velvet (1986)

Bad Lieutenant (1992)

Heat (1995)

Bound (1996)

L.A. Confidential (1997)

Memento (2000)

Brick (2005)

Sin City (2005)

Drive (2011)

Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.