Μοντερνισμός και Αυτονομία

Posted: Δεκέμβριος 9, 2013 in Περί Κινηματογράφου
Ετικέτες:

(του Άγγελου Παλιουδάκη)

dog_star_prelude_stan_brakhagePhoto: Prelude – Dog Star Man by Stan Brakhage.
Cortesia Canadian Filmmakers Distribution Centre.
.
.

«Δεν είναι δουλειά του έργου τέχνης να υποδεικνύει εναλλακτικές, αλλά να αντιστέκεται με τη μορφή του και μόνο στην πορεία του Κόσμου που μονίμως βάζει το πιστόλι στον κρόταφο των ανθρώπων [it is not the office of art to spotlight alternatives, but to resist by its form alone the course of the world, which permanently puts a pistol to men’s heads]», έγραφε ο Tέοντορ Β. Αντόρνο στα 1962 («Engagement oder künstlerlische Autonomie«). Το ίδιο ισχύει και για το κινηματογραφικό έργο.

Σε αντίθεση με όσα ισχυρίζονται οι προασπιστές του διδακτισμού, ο κινηματογράφος δεν οφείλει να είναι η συνέχιση της πολιτικής με άλλα μέσα — ιδίως αν με τον όρο πολιτική εννοούμε το Πολιτικό στοιχείο sensu stricto. Η αφαιρετικότητα η οποία διακρίνει την καλλιτεχνική — και κατ’επέκταση και την κινηματογραφική — πρωτοπορία και η οποία προκαλεί αγανάκτηση στους αμύητους, δεν είναι παρά αντανακλαστική αντίδραση στην αφαιρετικότητα της νομοθεσίας των ετερόνομων κοινωνιών. Η απόψη ότι ο κινηματογράφος  διαστρεβλώνει την πραγματικότητα είναι εξίσου αφελής με την άποψη ότι ο κινηματογράφος απεικονίζει την πραγματικότητα. Το αυτόνομο φιλμ καταστρέφει την εμπειρική πραγματικότητα και την ίδια στιγμή καταστρέφει τον καταστροφέα του. Συνελόντι ειπείν, η αυτονομία των έργων που αποφεύγουν τη μαζοποίηση και τη προσαρμογή στις επιταγές της αγοράς, είτε εκούσια, είτε ακούσια, επιτίθενται σε αυτή · η τυπική, αλλά ταυτοχρόνως απατηλή, αυτονομία ενός έργου εγγυάται την αντίθεση του προς το πραγματιστικά δεδομένο.

Τα παραπάνω δεν συνεπάγονται βεβαίως ότι η καλλιτεχνική δημιουργία λαμβάνει χώρα μετά του μηδενός, creatio cum nihilo. Η καλλιτεχνική δημιουργία είναι μεν δημιουργία εκ του μηδενός, creatio ex nihilo (όπως άλλωστε εξεκάλυψε η φιλοσοφία της ριζικής ετερότητας [philosophy of ‘radical alterity’] · βλέπε Κορνήλιος Καστοριάδης, The Imaginary Institution of Society, 1997, p. 184), αλλά ταυτοχρόνως είναι πάντοτε και δημιουργία υπό συγκεκριμένες συνοριακές συνθήκες — ήγουν: συνθήκες κοινωνικοϊστορικές. Κάθε έργο, άλλωστε, μπορεί εξ ορισμού να ιδωθεί ως ανακατασκευή του Πραγματικού — το οποίο Πραγματικό ουδαμώς είναι και υπερβατολογικά αντικειμενικό — μέσω ενός ιδιαίτερου σημειωτικού κώδικα. Αυτή λοιπόν η θεμελιώδης εμβάπτιση κάθε έργου στην κοινωνία αντανακλάται στις εσωτερικές αντιφάσεις που ενυπάρχουν σε αυτό και οι οποίες γεννώνται από την πάλη του καλλιτέχνη με το εκάστοτε κοινωνικοϊστορικώς βεβαρημένο υλικό του. Μα, σε κάθε περίπτωση, η όποια κοινωνική λειτουργία του γνησίως αυτόνομου έργου δε θα πρέπει να περιστέλλεται στο νόημά του, πόσο μάλλον να συγχέεται με αυτό.

Advertisements

Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.